Η «Μεταρρύθμιση» της Στεγαστικής Αγοράς της Αμερικής

16 Μαΐου, 2011 | Κατσίκας Δημήτρης(ΕΛΙΑΜΕΠ)

Στο πλαίσιο της προσπάθειας μεταρρύθμισης της χρηματοπιστωτικής αγοράς, η κυβέρνηση των Η.Π.Α. δημοσίευσε πρόσφατα την πρόταση της για την μεταρρύθμιση της αμερικανικής στεγαστικής αγοράς, η οποία υπενθυμίζουμε, αποτέλεσε την αφετηρία της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η Αμερικάνικη στεγαστική αγορά χαρακτηρίζεται από ένα ιδιότυπο σύστημα, όπου ιδιωτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα συνυπάρχουν με μια πλειάδα οργανισμών δημόσιου χαρακτήρα. Οι πιο σημαντικοί από αυτούς, οι γνωστοί μας πια, Freddie Mac και Fannie Mae, είναι ιδιωτικοί οργανισμοί, οι οποίοι όμως δημιουργήθηκαν από το κράτος για να διευκολύνουν την υλοποίηση του Αμερικάνικου (και όχι μόνο) ονείρου της ιδιοκατοίκησης.

    Από την πρώτη στιγμή, η κρίση στην Αμερικάνικη στεγαστική αγορά προσέλαβε πολιτικά χαρακτηριστικά, καθώς φιλελεύθεροι πολιτικοί, αναλυτές και παράγοντες της αγοράς, κατέδειξαν αυτούς τους οργανισμούς ως υπεύθυνους για την κρίση. Στην πραγματικότητα βέβαια, η κριτική αφορούσε την διαχρονική επιλογή των Αμερικανικών κυβερνήσεων να προωθούν ως κοινωνικό αγαθό, το δικαίωμα της ιδιοκατοίκησης για όλους τους πολίτες, ανεξαρτήτως εισοδηματικού επιπέδου. Η κριτική αυτή εντάθηκε όταν τον Σεπτέμβριο του 2008, λόγω της κατάρρευσης της στεγαστικής αγοράς, η Αμερικανική κυβέρνηση υποχρεώθηκε να κρατικοποιήσει τους Freddie Mac και Fannie Mae, στηρίζοντας τους παράλληλα με μια ένεση ρευστότητας $130 δις. Στο πλαίσιο αυτό, οι πρόσφατες προτάσεις της κυβέρνησης σίγουρα θα ικανοποιήσουν τους επικριτές του συστήματος, καθώς προβλέπουν την σταδιακή κατάργηση αυτών των οργανισμών, και την δημιουργία ενός πλαισίου που θα βασίζεται κατά κύριο λόγο στις δυνάμεις της αγοράς.

Παρά την σφοδρότητα των επικρίσεων, η πρόταση αυτή προκαλεί έκπληξη αφού ανατρέπει έναν από τους (λίγους) διαχρονικούς πυλώνες κοινωνικής πολιτικής της Αμερικής, και μάλιστα από μια κυβέρνηση, η οποία έθεσε την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους ως μια από τις βασικές προτεραιότητες της. Επίσης, δεν συνάδει με την διεθνή συναίνεση γύρω από την ευθύνη των αγορών για την πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση, και την συμφωνία για την ανάγκη μεταρρύθμισης και αυξημένου ελέγχου των αγορών, απόψεις τις οποίες έχει ενστερνιστεί και η κυβέρνηση Ομπάμα. Ειδικά στην περίπτωση της κρίσης στην Αμερικανική στεγαστική αγορά, έχει αποδειχτεί πως η κύρια ευθύνη βαρύνει τις ιδιωτικές τράπεζες, οι οποίες χορηγούσαν δάνεια ανεξέλεγκτα και μάλιστα με ιδιαίτερα επισφαλείς όρους, μια διάγνωση που κατά περίεργο τρόπο, ενστερνίζεται και η κυβέρνηση στο κείμενο των προτάσεων της.

Το αποτέλεσμα των προτεινόμενων αλλαγών είναι, όπως παραδέχεται και η κυβέρνηση, η αύξηση του κόστους των στεγαστικών δανείων για την μέση Αμερικανική οικογένεια, η οποία έτσι πληρώνει την ίδια κρίση για δεύτερη φορά. Οι αιτίες για αυτή την μεταστροφή της κυβέρνησης Ομπάμα πρέπει μάλλον να αναζητηθούν στην πολιτική διαπραγμάτευση με τους Ρεπουμπλικάνους, στην οποία έχει υποχρεωθεί μετά την ήττα στις εκλογές του Νοεμβρίου, και η οποία φαίνεται πως την καθιστά ανίκανη όχι μόνο να προχωρήσει σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις, αλλά ακόμα και να υπερασπιστεί κοινωνικά κεκτημένα. Το γεγονός ότι η πρόταση αυτή ανατρέπει μια πολιτική που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο μεταρρυθμίσεων ύστερα από την προηγούμενη μεγάλη κρίση της δεκαετίας του 1930, δημιουργεί προβληματισμό και ανησυχία για το μέλλον, καθώς το διαφορετικό πνεύμα των μεταρρυθμίσεων στον απόηχο των δύο μεγάλων κρίσεων, δείχνει ότι, παρά την δημόσια ρητορική περί του αντιθέτου, αυτή την φορά δυστυχώς, το πάθημα μάλλον δεν έγινε μάθημα.

Leave your Myth in Greece: Δίκτυα και Διαδρομές Επτά Μεταναστευτικών Ομάδων στην Ελλάδα

Η ερευνητική ομάδα για την μετανάστευση του ΕΛΙΑΜΕΠ οργάνωσε στις 10 Ιουνίου ένα σεμινάριο με τίτλο «LEAVE YOUR MYTH IN GREECE» Δίκτυα και Διαδρομές Επτά Σημαντικών Μεταναστευτικών Ομάδων στην Ελλάδα. Το σεμινάριο αυτό οργανώθηκε υπό την αιγίδα του Ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος IDEA απευθυνόταν ειδικά σε δημοσιογράφους που ειδικεύονται σε θέματα μετανάστευσης, θεσμικούς φορείς (τόσο κρατικούς όσο και της κοινωνίας των πολιτών) και βέβαια σε ερευνητές.

Στο σεμινάριο παρουσιάστηκαν πέντε πρωτότυπες έρευνες που αφορούσαν επτά μεταναστευτικούς πληθυσμούς που ζουν στην Ελλάδα. Οι τρείς πρώτες ομάδες που συζητήθηκαν ήταν οι Πολωνοί, Βούλγαροι και Ρουμάνοι πολίτες που ζουν στη χώρα – οι τρεις κοινότητες δηλαδή που είναι πλέον Ευρωπαίοι πολίτες και όχι πια, τυπικά τουλάχιστον, οικονομικοί μετανάστες. Η επιλογή των ομάδων αυτών έγινε με γνώμονα τόσο το μέγεθος τους (για τους Βούλγαρους και τους Ρουμάνους) όσο και την παλαιότητα της εγκατάστασης τους στην Ελλάδα (όσον αφορά στους Πολωνούς).

Τα ευρήματα της έρευνας κατέδειξαν αρκετά κοινά σημεία και ορισμένες διαφορές. Και οι τρεις αυτοί πληθυσμοί σημειώνουν ότι το καθεστώς του Ευρωπαίου πολίτη έκανε τη ζωή τους στην Ελλάδα ευκολότερη γιατί τους απελευθέρωσε από την αγωνία και τη γραφειοκρατία των αδειών διαμονής. Παρόλα αυτά πολλοί από τους νέους Ευρωπαίους πολίτες δεν γνωρίζουν καλά ούτε τα δικαιώματα ούτε τις υποχρεώσεις τους σαν πολίτες της ΕΕ που διαμένουν σε άλλο κράτος μέλος.

Αντίστοιχα σημειώνεται ότι η ιδιότητα του Ευρωπαίου πολίτη δεν άλλαξε τίποτα στο καθεστώς εργασίας τους και στα επαγγέλματα που είναι «διαθέσιμα» γι’αυτούς. Οι γυναίκες εργαζόμενες παραμένουν εγκλωβισμένες στον τομέα καθαρισμού και προσωπικής φροντίδας ενώ οι άνδρες αν και σε βάθος χρόνου βελτίωσαν τη θέση τους και απόκτησαν σταθερές δουλειές με ασφάλιση και επιδόματα, παραμένουν στο χώρο της οικοδομής και άλλων υπηρεσιών χαμηλής εξειδίκευσης. Ιδιαίτερα δυναμική παρουσιάζεται βέβαια η απασχόληση τους στην εστίαση και τον τουρισμό ιδιαίτερα στην επαρχία. Σημειώνεται μάλιστα ότι η απόκτηση της ιδιότητας του Ευρωπαίου πολίτη ενδυνάμωσε την ελαστικότητα των συνθηκών εργασίας τους: οι ίδιοι οι άνδρες και γυναίκες εργαζόμενοι στην προσπάθεια να αποκτήσουν ή να κρατήσουν μια θέση εργασίας προσφέρονταν να δουλέψουν χωρίς ένσημα αφού πλέον δεν τα έχουν ανάγκη για την ανανέωση της άδειας παραμονής τους.

Η είσοδος στην ΕΕ άλλαξε το χαρακτήρα όμως των συλλόγων και ενώσεων των Ρουμάνων και Βούλγαρων μεταναστών καθώς και των σχετικών γραφείων υπηρεσιών που τους εξυπηρετούν. Ενώ τα γραφεία αυτά διάνθισαν τις προσφερόμενες υπηρεσίες περνώντας από την βοήθεια για τα «χαρτιά» παραμονής σε διάφορες νομικές πράξεις και οικονομικές δραστηριότητες (αγορές, πωλήσεις, επενδύσεις, κληρονομιές κ.ά.), οι σύλλογοι και οι ενώσεις περνούν μια περίοδο κρίσης. Είτε έχουν ατονήσει όπως οι Πολωνικοί σύλλογοι, είτε γίνονται περισσότερο πολιτιστικοί στο χαρακτήρα. Κάποιοι δε σύλλογοι, όπως και πριν, προσομοιάζουν περισσότερο με «γραφεία μεσαζόντων» για την εύρεση εργασίας, με το αζημίωτο.

Τίθεται δηλαδή συνολικά ένα ζήτημα πολιτικής αδράνειας και κοινωνικής απάθειας των τριών αυτών πληθυσμών που δεν φαίνεται να επηρεάζεται θετικά από την είσοδο τους στην ΕΕ και τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή. Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο η έλλειψη ενδιαφέροντος στα κοινά και η έλλειψη πίστης στην συλλογική οργάνωση και κινητοποίηση είναι ακόμα κατάλοιπο του κομμουνιστικού παρελθόντος ή οφείλεται στην μέχρι τώρα διαδρομή τους στην Ελλάδα. Πράγματι αν η πρώτη εξήγηση ήταν πειστική για την δεκαετία του 1990, ακούγεται λιγότερο ικανοποιητική τώρα, αφού μεγάλο μέρος των Βουλγάρων, Ρουμάνων και Πολωνών πολιτών που ζουν σήμερα και εργάζονται στη χώρα, ήταν μικρά παιδιά ή το πολύ έφηβοι το 1989.

Σημαντικό είναι το ζήτημα της ενημέρωσης των Ευρωπαίων πολιτών που κατοικούν στην Ελλάδα όχι μόνο στα ελληνικά αλλά και στη μητρική τους γλώσσα, για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους καθώς και για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης τους προς τους κρατικούς θεσμούς αλλά και τις συλλογικότητες (κόμματα, συνδικάτα, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών).

Μια τέτοια ενημέρωση θα ισχυροποιήσει και την θέση τους στην αγορά εργασίας επιτρέποντας τους να διεκδικούν τα κατοχυρωμένα από το νόμο δικαιώματα τους. Κρίσιμος εμφανίζεται εδώ ό ρόλος των Επιθεωρήσεων Εργασίας που μπορούν να συμβάλλουν στην εφαρμογή της νομοθεσίας στην πράξη. Μένει επίσης να διερευνηθεί γιατί σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΚΑ, οι αμοιβές των Βουλγάρων, Ρουμάνων και Πολωνών εργαζομένων αντιστοιχούν κατά μέσο όρο στο 60-70% των αντίστοιχων αμοιβών των ελλήνων εργαζόμενων. Πρόκειται δηλαδή για πρακτικές εθνικής διάκρισης των εργοδοτών ή για εκμετάλλευση της ευάλωτης κοινωνικά και οικονομικά θέσης τους;

Τίθενται επίσης ορισμένα καυτά ζητήματα που αφορούν την κοινωνική ασφάλιση των ομάδων αυτών. Αφενός το ζήτημα της μεταφοράς των ασφαλιστικών δικαιωμάτων ειδικά των Βούλγαρων εργαζομένων από τη Βουλγαρία στην Ελλάδα. Πρόκειται για κεκτημένο μεν δικαίωμα που απορρέει από την ιδιότητα τους ως Ευρωπαίοι πολίτες, υπάρχουν όμως πρακτικά προβλήματα στην εφαρμογή του που αφορούν την βιωσιμότητα της μεταφοράς των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων των Βούλγαρων εργαζομένων στην Ελλάδα, όταν αυτοί έχουν εργαστεί στην Ελλάδα για περιορισμένο χρονικό διάστημα και επιλέγουν να λάβουν την σύνταξη τους στη χώρα.

Επιπλέον παρατηρείται μια περιορισμένη χρήση των υπηρεσιών υγείας από τους μετανάστες εργαζόμενους και τις οικογένειες τους η οποία συνδέεται τόσο με το νεαρό της ηλικίας τους όσο και με προβλήματα πρόσβασης στις υπηρεσίες αυτές. Αυτά τα προβλήματα πρέπει να διερευνηθούν και να διευθετηθούν κατά το δυνατόν άμεσα.

Το δεύτερο μέρος του σεμιναρίου επικεντρώθηκε στην διερεύνηση των τεσσάρων μεγαλύτερων μεταναστευτικών πληθυσμών στην Ελλάδα (μετά τους Αλβανούς) από χώρες εκτός ΕΕ. Καταρχήν συζητήθηκαν οι περιπτώσεις των Ουκρανών και Γεωργιανών πολιτών. [λινκ στο κείμενο πολιτικής]

Ο ουκρανικός πληθυσμός συντίθεται κυρίως από γυναίκες και δείχνει ένα αυξημένο ποσοστό διατήρησης της νόμιμης παραμονής τους καθώς και μια τάση ομαλοποίησης των ροών. Με άλλα λόγια, ο ουκρανικός πληθυσμός δεν τείνει να αυξάνεται τα τελευταία χρόνια σε αντίθεση με τον γεωργιανό ο οποίος παρουσιάζει αυξητικές τάσεις τα τελευταία χρόνια. Το γεγονός αυτό σχετίζεται με την σε μεγάλο βαθμό μη νόμιμη παραμονή των γεωργιανών στην Ελλάδα, αφού πολλοί ήρθαν μετά το 2004 οπότε και έγινε το τελευταίο πρόγραμμα νομιμοποίησης. Επίσης ο πόλεμος μεταξύ Γεωργίας και Ρωσίας το 2007 συνέβαλλε στην αύξηση του μεταναστευτικού ρεύματος προς την Ελλάδα. Παρατηρείται επίσης μια συγκέντρωση του πληθυσμού στις βόρειες περιοχές της χώρας.

Οι δύο αυτοί πληθυσμοί απασχολούνται στους ίδιους τομείς όπως οι Βούλγαροι και Ρουμάνοι, συγκεκριμένα οι γυναίκες στον καθαρισμό και την προσωπική φροντίδα, στην εστίαση και τον τουρισμό, οι δε άνδρες στις οικοδομές, και σε άλλες χειρωνακτικές εργασίες. αλλά και στις υπηρεσίες εστίασης και τουρισμού. Αντιμετωπίζουν δε αντίστοιχα προβλήματα εκμετάλλευσης και ελαστικοποίησης των σχέσεων εργασίας. Αν και οι πληθυσμοί αυτοί έχουν ανάγκη τα ένσημα για να ανανεώνουν τις άδειες διαμονής τους, καταλήγουν πολλές φορές να πληρώνουν τα ένσημα αυτά από την τσέπη τους. Σημειώνεται εδώ ο θετικός χαρακτήρας της δυνατότητας αυτασφάλισης με ελάχιστη καταβολή στο ΙΚΑ των εργαζόμενων σε υπηρεσίες οικιακής φροντίδας και κατασκευών λόγω έλλειψης σταθερού εργοδότη και σύμβασης εργασίας που τουλάχιστον απελευθερώνει τους εργαζόμενους στους κλάδους αυτούς από την παρανομία, παρόλο που τελικα τους αναγκάζει πολλές φορές να πληρώσουν όλα ή μέρος από τα ένσημα τους από την τσέπη τους. Τίθεται εδώ λοιπόν το θέμα κατά πόσον η υπερβολική ακαμψία της ελληνικής αγοράς εργασίας που προστατεύει σχεδόν υπέρμετρα μια μερίδα εργαζομένων (τους νόμιμους), συμβάλλει παράδοξα στην ελαστικοποίηση των σχέσεων στην αγορά εργασίας. Με άλλα λόγια, η μεγάλη προστασία που παρέχεται στους νόμιμα εργαζόμενους αποτελεί έμμεσα κίνητρο για τους εργοδότες να προσλάβουν εργαζόμενους παράτυπα για να μην δεσμεύονται από την εργατική νομοθεσία. Ένα χαμηλότερο επίπεδο προστασίας για όλους θα αύξανε τον ανταγωνισμό και την κινητικότητα στην αγορά εργασίας για όλους, αλλά αντίστοιχα θα μείωνε και την ασυδοσία ορισμένων εργοδοτών προς τις πιο ευάλωτες μερίδες εργαζομένων και συγκεκριμένα τους/τις μετανάστες/τριες.

Χρήζει εδώ ιδιαίτερης προσοχής το ζήτημα της οικόσιτης εργασίας, των γυναικών δηλαδή που διαμένουν στα σπίτια των εργοδοτών τους. Ο χώρος και το είδος της οικιακής οικόσιτης εργασίας στις καλές περιπτώσεις είναι συμφέρον και επιθυμητός και για τα δύο μέρη, στις κακές όμως περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε περιτπώσεις ακραίας εκμετάλλευσης και καταπάτησης στοιχειωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων γυναικών καθώς δε και σεξουαλικής παρενόχλησης. Η αυτό-οργάνωση των ίδιων των γυναικών εργαζομένων και η διεκδίκηση των συνθηκών εργασία τους καθώς και ο ρολος των κυβερνήσεων των χωρών προέλευσης εμφανίζονται σαν σημαντικοί παράγοντες για τη διαχείριση της ιδιαίτερης αυτής κατηγορίας εργαζόμενων.

Περνώντας τέλος σε δύο μικρότερους μεταναστευτικούς πληθυσμούς, τους Πακιστανούς και τους Μπαγκλαντεσιανούς πολίτες που ζουν στην Ελλάδα [λινκ στο κείμενο πολιτικής], τέθηκαν κάποια καινούρια ζητήματα που είναι μάλιστα ιδιαίτερα στην επικαιρότητα τις τελευταίες εβδομάδες. Καταρχήν διαπιστώθηκε η δυσκολία διάκρισης μεταξύ μετανάστη και πρόσφυγα για τους πληθυσμούς αυτούς δεδομένου ότι αρκετές περιφέρειες στις χώρες αυτές μαστίζονται από καθεστώς πολιτικής ανασφάλειας και εμφύλιας αναταραχής. Επίσης είναι δύσκολο να διαπιστωθεί πόσοι και ποιοι από τους Πακιστανούς και Μπαγκλαντεσιανούς που ζουν σήμερα στην Ελλάδα είναι μετανάστες σε διέλευση (transit) και πόσοι σκοπεύουν να μείνουν στη χώρα. Είναι σαφές ότι υφίστανται διακρίσεις και εκμετάλλευση τόσο από ημεδαπούς εργοδότες και δίκτυα όσο και από δίκτυα συμπατριωτών τους. Διαπιστώνεται μια αλυσίδα εκμετάλλευσης που ξεκινά από τις χώρες προέλευσης τους με την δράση των παράνομων δικτύων διακίνησης και ολοκληρώνεται στην Ελλάδα με την συνενοχή τόσο κάποιων διεφθαρμένων κρατικών υπαλλήλων όσο και δικτύων εργοδοτών σε συγκεκριμένους κλάδους όπως βιοτεχνίες ρούχων αλλά και κυκλώματα που προωθούν την πώληση λουλουδιών και άλλων μικρών αντικείμενων στα φανάρια.

Το ζήτημα των κυκλωμάτων απασχόλησης είναι ένα κρίσιμο ερώτημα που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης ιδιαίτερα δε αν παρατηρήσει κανείς την τομεακή συγκέντρωση ορισμένων εθνικοτήτων σε ορισμένες εργασίες (π.χ. Μπαγκλαντεσιανοί στις βιοτεχνίες ρούχων και σε εστιατόρια του κέντρου της Αθήνας, Πακιστανοί και Σύροι σε βενζινάδικα και πλυντήρια αυτοκινήτων). Παρατηρείται δε η αδυναμία ελέγχου της αγοράς εργασίας και προστασίας των εργαζομένων με μόνη τη δράση των Επιθεωρήσεων Εργασίας διότι οι μετανάστες εργαζόμενοι φοβούνται μη χάσουν τη δουλειά τους ακόμα και αν πάρουν τις υπερωρίες ή τα επιδόματα που τους αρμόζουν. Τίθεται δηλαδή ζήτημα ανταγωνισμού μεταξύ μεταναστών εργαζομένων, όπου αυτοί που είναι χωρίς δουλειά ειναί διατεθειμένοι να δουλέψουν για «ένα πίατο φαϊ» που λέει ο λόγος αποδυναμώνοντας έμμεσα έτσι την όποια προσπάθεια διεκδίκησης των εργασιακών τους δικαιωμάτων.

Το ζήτημα της οικογενειακής επανένωσης είναι ένα κρίσιμο θέμα για όλες τις ομάδες (Ουκρανούς, Γεωργιανούς, Πακιστανούς Μπαγκλαντεσιανούς) που μελετήσαμε. Η απαίτηση αρκετά υψηλού εισοδήματος για την έλευση της/του συζύγου και των παιδιών καθιστά ανέφικτη την οικογενειακή επανένωση για τους περισσότερους μετανάστες που διαβιούν στη χώρα. Τίθεται δε και το ερώτημα κατά πόσον αυτή είναι μια συνειδητή πολιτική του ελληνικού κράτους που παραβιάζει έμμεσα έτσι το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή με σκοπό να εμποδίσει την αύξηση της πολιτισμικής ετερότητας των κατοίκων της Ελλάδας.

Συμπερασματικά τονίζεται ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των Επιθεωρήσεων Εργασίας, των Συνδικάτων και εργασιακών ενώσεων, για την ένταξη των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία και αγορά εργασίας υπό ανθρώπινους όρους. Αναζητείται μια νέα μεταναστευτική πολιτική με όραμα και κατευθύνσεις για την προστασία των μεταναστών εργαζομένων και όχι μόνο με εισπρακτική (παράβολα και ένσημα) και εργαλειακή λογική. Το ζήτημα της νομιμότητας και της λεγόμενης απονομιμοποίησης (μετάβασης από νόμιμη σε μη νόμιμη διαμονή ή εργασία) παραμένει καυτό ιδιαίτερα σε συνθήκες οικονομικής κρίσης όπου η πίεση των εργοδοτών για εργασία χωρίς ασφάλιση και ο ανταγωνισμός για λιγότερες θέσεις εργασίας γίνονται οξείς. Η αποσύνδεση της άδειας διαμονής από την απόδειξη εργασίας (μέσω των ενσήμων) γίνεται πλέον αναγκαία για τους μετανάστες που διαμένουν στην Ελλάδα νόμιμα τουλάχιστον 5 χρονία. Επίσης γίνεται απαραίτητη η ελαστικοποίηση κάποιων ρυθμίσεων που αφορούν την αγορά εργασίας και την κοινωνική ασφάλιση με στόχο την πιο ευέλικτη και αποτελεσματική προστασία των εργαζόμενων και την αποτροπή των εργοδοτών από την μη νόμιμη απασχόληση.

Γιατί δεν νοιάζεται ο Έλληνας

Οι άμεσοι φόροι δεν αρέσουν σε ορισμένους αρθρογράφους του NewsTime. Το Μάιο του 2009 ο Αντώνης Παπαγιαννίδης ισχυρίστηκε ότι οι έμμεσοι φόροι είναι «πιο δίκαιοι». Τον Ιούνιο ο Αναστάσιος Καραγιάννης υποστήριξε ότι οι άμεσοι φόροι «προκαλούν τη φοροδιαφυγή». Και τον περασμένο Μάρτιο ο Τάκης Μίχας έγραψε ότι εφόσον το ελληνικό κράτος δεν προσφέρει ικανοποιητικές υπηρεσίες«πρέπει να ενισχυθεί η φοροδιαφυγή». Ωστόσο η επιβολή και είσπραξη άμεσων φόρων έχει τεράστια σημασία για τη λειτουργία της δημοκρατίας.

Η δημοκρατία γεννήθηκε μέσα από την άμεση φορολογία. Στις 16 Μάιου του 1214, οι βαρόνοι εκστράτευσαν εναντίον του Λονδίνου και υποχρέωσαν τον Ιωάννη τον Ακτήμονα να αναιρέσει την απόφασή του να επιβάλει μια έκτακτη εισφορά. Ο Ιωάννης υποχώρησε και υπέγραψε την Magna Carta. H  φορολογία παίζει κυρίαρχο ρόλο σ’ αυτή την πρώτη διακήρυξη ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία, ο βασιλιάς υποβάλει την αύξηση των φόρων στην έγκριση του κοινοβουλίου. Όπως σημειώνει ο καθηγητής Daniel Cohen, «η αντιπροσωπευτική δημοκρατία έχει γεννηθεί» (Η Ευημερία του Κακού, Αθήνα: Πόλις, 2010, σελ. 58-9). 

Η ιστορία αυτή θα επαναληφθεί αμέτρητες φορές σε διάφορες χώρες του κόσμου. «Όχι φορολόγηση χωρίς αντιπροσώπευση» (no taxation without representation) ήταν ένα από τα βασικά συνθήματα της αμερικανικής επανάστασης. Φορολογικές εξεγέρσεις σε πάρα πολλές χώρες έχουν οδηγήσει σε σημαντικές πολιτικές αλλαγές. Σε ολόκληρο τον κόσμο όταν οι άνθρωποι πληρώνουν φόρους απαιτούν να έχουν ένα λόγο για το που πηγαίνουν τα χρήματά τους. Η φορολογία (και ιδιαίτερα η άμεση φορολογία) είναι ο βασικός παράγοντας που οδηγεί στη δημοκρατία.

Η άμεση φορολογία έχει τεράστια πολιτική σημασία. Οι έμμεσοι φόροι είναι συνήθως «αόρατοι» καθώς, λίγο χρόνο μετά την επιβολή τους, ουσιαστικά «ενσωματώνονται» στις τιμές των αγαθών. Οι πολίτες σταδιακά ξεχνούν πόσο φόρο πληρώνουν αγοράζοντας ένα προϊόν. Για παράδειγμα, ποιός καπνιστής ξέρει τι ποσοστό της τιμής ενός πακέτου τσιγάρων πηγαίνει στο κράτος ; Θα το θυμηθεί για λίγο όταν η τιμή του αυξηθεί και θα το ξεχάσει και πάλι μέχρι την επόμενη αύξηση. Αντίθετα οι άμεσοι φόροι είναι απολύτως «ορατοί». Καθένας γνωρίζει τι φόρο εισοδήματος πληρώνει στο κράτος. Έτσι έχουν μια απροσδόκητη πολιτική συνέπεια.

Οι άμεσοι φόροι δημιουργούν ενεργούς πολίτες, πολίτες δηλαδή που ενδιαφέρονται για τα κοινά, αμφισβητούν πολιτικές και πολιτικούς και ενοχλούνται όταν τα χρήματά τους δεν πιάνουν τόπο. Κι όλα αυτά επειδή γνωρίζουν ότι οι δημόσιες δαπάνες είναι τα δικά τους χρήματα. Οι πολίτες ζητούν ανταποδοτικότητα, απαιτούν υπηρεσίες που λειτουργούν, σχολεία που εκπαιδεύουν και νοσοκομεία που θεραπεύουν ακριβώς επειδή ξέρουν ότι τα χρήματα του κράτους είναι τα δικά τους χρήματα.  

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι Έλληνες πληρώνουν πολύ λιγότερους άμεσους φόρους από τους άλλους Ευρωπαίους. Και τούτο παρά τις μικρές σχετικά διαφορές στους φορολογικούς συντελεστές. Στην Ελλάδα τα έσοδα από άμεσους φόρους αντιπροσωπεύουν μόλις το 8,1% του ΑΕΠ ενώ ο μέσος όρος στην Ευρωζώνη είναι κατά 30% μεγαλύτερος - 12,4% (European Commission, Taxation Trends in the European Union, 2008). Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα έσοδα από το φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων η διαφορά είναι εντυπωσιακή: 4,6% του ΑΕΠ στην Ελλάδα σε σχέση με 7,9% στην Ευρωζώνη. Είναι ηλίου φαεινότερον ότι οι Έλληνες φοροδιαφεύγουν σε πολύ μεγάλο βαθμό. Είναι αυτή η φοροδιαφυγή θεμιτή λόγω των κάκιστων υπηρεσιών που προσφέρει ο δημόσιος τομέας όπως υποστηρίζει ο Τάκης Μίχας ; Η απάντηση είναι ένα απόλυτο όχι. Ισχύει ακριβώς το αντίθετο.

Επειδή δεν πληρώνουν άμεσους φόρους, οι Έλληνες αδιαφορούν. Δεν τους πολυενδιαφέρει αν οι πολιτικοί είναι διεφθαρμένοι. Δεν νοιάζονται ιδιαίτερα αν οι υπηρεσίες είναι κακές. Δεν τους πειράζει αν ο καθηγητής πανεπιστημίου δεν θέλει αξιολόγηση ή αν ο υπάλληλος «παίρνει άδεια από τη σημαία». Η αμφισβήτηση περιορίζεται σε διαδηλώσεις και απεργίες με καθαρά αναδιανεμητικούς στόχους. Τα συνθήματα είναι μονότονα προβλέψιμα: «δώστε πίσω τα κλεμμένα», «κάτω τα χέρια από τα ταμεία», «πραγματικές αυξήσεις και όχι κοροϊδία». Όταν υπάρχει ενόχληση από τις διανεμητικές διεκδικήσεις μιας ομάδας είναι μόνον όταν κλείνεται ένας δρόμος ή καταλαμβάνεται ένα δημόσιο κτίριο. Όταν δηλαδή επηρεάζεται άμεσα η καθημερινότητα των υπολοίπων. Οι Έλληνες δεν ενδιαφέρονται αν στα ταμεία προστίθενται εκατοντάδες χιλιάδες δικαιούχοι που δεν έδωσαν ποτέ εισφορές ή αν οι υπάλληλοι της τάδε δημόσιας εταιρείας που κλείνει ή πουλιέται παίρνουν σκανδαλώδεις αποζημιώσεις. Άλλωστε τα χρήματα δεν τα νοιώθει δικά του.  Έτσι δεν υπάρχει συζήτηση για πολιτικές, δεν υπάρχει διάλογος για κόστη ευκαιρίας. Τα κόμματα – ιδιαίτερα αυτά που δεν διεκδικούν θέση εξουσίας – έχουν κάθε λόγο να πλειοδοτούν σε υποσχέσεις. Το κράτος δεν ελέγχεται γιατί κανένας δεν νοιώθει ότι λειτουργεί με τα δικά του χρήματα.  

Οι άμεσοι φόροι έχουν τεράστια σημασία για τη βελτίωση των υπηρεσιών του δημόσιου τομέα γιατί προωθούν την πολιτική συμμετοχή. Η φράση «εγώ σας πληρώνω» που τόσο συχνά ακούγεται στο εξωτερικό, στην Ελλάδα προφέρεται σπάνια. Η μόνη λύση για να βελτιωθούν οι υπηρεσίες στο δημόσιο τομέα, για να μειωθεί η διαφθορά και να περιοριστούν τα σκάνδαλα, για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα και η ανταποδοτικότητα είναι να αρχίσουμε επιτέλους να πληρώνουμε τους άμεσους φόρους μας, όπως όλοι οι άλλοι Ευρωπαίοι. Μόνο τότε η θλιβερή κατάσταση που αντιμετωπίζουμε θ’ αλλάξει. Το οικονομικό μας πρόβλημα είναι σε μεγάλο βαθμό πολιτικό. Και για να αντιμετωπίσουμε το πολιτικό μας πρόβλημα πρέπει να αλλάξουμε την οικονομική σχέση κράτους και κοινωνίας.

Τα "διδακτορικά-φαντάσματα" των δημοσίων υπαλλήλων

O Iμπραήμ είναι ένας συμπαθής Νιγηριανός που σπούδαζε στην Ελλάδα. Είχε υποτροφία για την εκπόνηση διδακτορικής διατριβής σε κεντρικό ελληνικό πανεπιστήμιο. Μετά από σχεδόν τρία χρόνια σπουδών, οι επιβλέποντες καθηγητές δε θεώρησαν την επιστημονική του πρόοδο επαρκή και ο δυστυχής Ιμπραήμ γύρισε άπρακτος στην πατρίδα του χωρίς το πολυπόθητο πτυχίο. Το υπουργείο Παιδείας της Νιγηρίας του ζήτησε να επιστρέψει τα χρήματα της τριετούς υποτροφίας.

Στην Ελλάδα πάρα πολλοί δημόσιοι υπάλληλοι, από αξιωματικοί του στρατού και στελέχη υπουργείων μέχρι δάσκαλοι και νηπιαγωγοί, εκπονούν διδακτορικές διατριβές σε διάφορα πανεπιστήμια. Βέβαια σπάνια έχουν υποτροφίες όπως ο Ιμπραήμ. Ωστόσο, απαλλάσσονται από τα υπηρεσιακά τους καθήκοντα για τρία-τέσσερα -και ενίοτε για πέντε χρόνια- για να «αφιερωθούν» στις σπουδές τους. Η εισαγωγή του θεσμού της «εκπαιδευτικής άδειας» δεν είναι, βέβαια, ελληνική πρωτοτυπία. Εφαρμόζεται σε πολλές χώρες και αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας του προσωπικού του δημόσιου τομέα. Αυτός πρέπει να ήταν και ο στόχος του Έλληνα νομοθέτη.

Εκατοντάδες Έλληνες δημόσιοι υπάλληλοι χρησιμοποιούν τις ευεργετικές ρυθμίσεις για να συνεχίσουν τις σπουδές τους. Ωστόσο, πολλοί δεν καταφέρνουν να ολοκληρώσουν με επιτυχία τις σχετικές εκπαιδευτικές διαδικασίες για διάφορους λόγους. Ορισμένοι, απλώς, δεν έχουν τις δυνατότητες και αρκετοί δεν αφοσιώνονται επαρκώς. Μάλιστα, όπως καλά γνωρίζει η πανεπιστημιακή κοινότητα, ένα σημαντικό ποσοστό δεν καταβάλλει ούτε καν την παραμικρή προσπάθεια. Έτσι, πολλοί επιστρέφουν στις υπηρεσίες τους μετά την παρέλευση της εκπαιδευτικής άδειας χωρίς μεταπτυχιακό τίτλο. Εντούτοις – και αυτό είναι απίστευτο – δεν αντιμετωπίζουν καμία κύρωση! Όχι μόνο δεν υποχρεώνονται να επιστρέψουν τα χρήματα που έχουν λάβει ως υποτροφίες (από το ΙΚΥ αλλά και άλλους δημόσιους φορείς) αλλά ούτε καν τους ζητούν να καλύψουν το σχετικό χρονικό διάστημα απουσίας με πρόσθετο χρόνο εργασίας. Τα χρόνια των (πληρωμένων αλλά αποτυχημένων) σπουδών υπολογίζονται ως συντάξιμα!

Μάλιστα, το εκπληκτικό είναι ότι κανένας δε θεωρεί αυτή την πρακτική σκανδαλώδη. Συνδικαλίστρια του δημοσίου στην οποία ανέφερα το θέμα, μου απάντησε αφοπλιστικά ότι «κάλλιστα μια διδακτορική έρευνα μπορεί να μη σου βγει! Είναι άδικο να τιμωρηθεί ο υπάλληλος!». Ο υπάλληλος-υποψήφιος διδάκτορας, λοιπόν, δεν έχει καμία ευθύνη! Φταίει η καταραμένη η επιστήμη που «δεν βγαίνει». Ένας άλλος δημόσιος υπάλληλος, που (ελέω των συνδικαλιστών που συμμετέχουν στις επιτροπές επιλογής!) έλαβε εκπαιδευτική άδεια για εκπόνηση διδακτορικής διατριβής. έλεγε πρόσφατα σε παρέα συναδέλφων του ότι «θα ξεκουραστώ επιτέλους» και «θα αράξω για τρία-τέσσερα χρόνια».

Βέβαια, πολύ μεγάλη σημασία έχει η ευθύνη των καθηγητών πανεπιστημίου που επιβλέπουν αυτές τις διατριβές. Με βάση το νόμο, οι επιβλέποντες είναι υποχρεωμένοι κάθε εξάμηνο να υποβάλουν στις Γενικές Συνελεύσεις των Τμημάτων τους Έκθεση Προόδου των διδακτορικών διατριβών. Στην πράξη, όμως, αυτό γίνεται σπάνια. Αλλά και στις σχετικά λίγες περιπτώσεις που υποβάλλονται εκθέσεις, η διαδικασία είναι τελείως τυπική. Τα σχετικά έγγραφα αναφέρονται τελείως γενικόλογα και αόριστα σε «διερεύνηση της σχετικής βιβλιογραφίας» και σε «πρόοδο σε μεθοδολογικά ζητήματα». Με βάση μάλιστα το νόμο, τα πανεπιστημιακά τμήματα δεν μπορούν να διαγράψουν τους υποψήφιους διδάκτορες παρά μόνο μετά από δική τους αίτηση!!! Όταν ο χρόνος της εκπαιδευτικής άδειας παρέλθει, ο υποψήφιος διδάκτορας ασκεί ασφυκτική πίεση για «παράταση». Στο τέλος – αν είναι αρκετά πιεστικός και υποστηρίζεται με τα «κατάλληλα» τηλεφωνήματα -  μπορεί να πάρει και κανένα έγγραφο που να βεβαιώνει ότι η διατριβή «βρίσκεται στο στάδιο της ολοκλήρωσης». Για να αποδειχτεί, βέβαια στη συνέχεια, ότι δεν ολοκληρώνεται ποτέ!!!

Οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση προκαλούν μεγάλες αντιδράσεις και συχνά περιορίζονται σε μεγαλοστομίες  και, στην καλύτερη περίπτωση, σε κάποια σχέδια δράσης που δεν υλοποιούνται ποτέ. Ας ξεκινήσουμε από τις μικρές μεταρρυθμίσεις που όμως έχουν μεγάλη εκπαιδευτική και, κυρίως, ηθική σημασία.

Αστέρης Χουλιάρας

Ποιoί δεν θέλουν να μας βοηθήσουν να χρεωκοπήσουμε και γιατί

Είναι δύσκολο έως αδύνατον να μπορεί κανείς να ξέρει τι ακριβώς συνέβη και για ποιο λόγο. Εντούτοις, παίρνοντας υπόψη διάφορα στοιχεία και βάζοντας τα σε μια σειρά, μπορούμε να καταλήξουμε σε ορισμένα συμπεράσματα. Το κρίσιμο συμβάν προς διερεύνηση είναι το υποτιθέμενο χτύπημα στο τραπέζι του Γάλλου πρόεδρου και η απειλή του προς τη Γερμανίδα καγκελάριο ότι θα δρομολογήσει τις διαδικασίες που είναι απαραίτητες για να βγει η Γαλλία από το ευρώ, αν η Γερμανία δεν βοηθήσει την Ελλάδα.

Λεπτομέρειες για το συμβάν γράφτηκαν  στον ξένο τύπο. Ας δεχθούμε ως υπόθεση εργασίας ότι έγινε. Το πόσο δυνατή όμως ήταν η γροθιά, το τι ακριβώς ειπώθηκε μεταξύ των δύο ηγετών και γιατί παραμένει μυστήριο. Έχει ενδιαφέρον να μελετήσουμε τα σχετικά δεδομένα.

Έχω γράψει εδώ και πολλούς μήνες, ότι η Ελλάδα ίσως θα πρέπει να δρομολογήσει διαδικασίες για μια οργανωμένη στάση πληρωμών. Έτσι όπως βλέπω τα πράγματα, τα νούμερα δεν βγαίνουν. Eπίσης, δεν βλέπω η Ελληνική κυβέρνηση να έχει  την όρεξη και το θάρρος που απαιτούνται για να μειώσει τόσο τις δαπάνες έτσι ώστε το σχέδιο σταθερότητας να μπορεί να εκτελεστεί με επιτυχία. Το σχέδιο της κυβέρνησης θα αποτύχει κυρίως διότι βασίζεται περισσότερο στην αύξηση των φόρων παρά στη μείωση δαπανών.

Σας έχω αναφέρει ότι το σχέδιο προβλέπει (αν όλα πάνε καλά και αν δεν έχουμε κάποιο οικονομικό "ατύχημα") αύξηση του γενικού χρέους από το 115% που είναι σήμερα στο 140-150% του ΑΕΠ μέχρι το 2014. Αν νομίζει η κυβέρνηση ότι τα πράγματα είναι δύσκολα σήμερα, “δεν έχει δει τίποτα ακόμα” που λέει και το αγγλοσαξονικό ρητό. Οι περισσότεροι ξένοι αναλυτές επίσης δεν βλέπουν φως. Όλο και περισσότεροι εκτιμούν ότι οι κάτοχοι Ελληνικών ομολόγων θα πρέπει να δεχτούν αλλαγές στους όρους, αν θέλουν να πληρωθούν και αν η Ελλάδα έχει πιθανότητες να βγει ποτέ από τον φαύλο κύκλο του χρέους.

Πέραν από τις δηλώσεις Thomas Meyer και του Josef Ackermann της Deutsche Bank - περί του ότι ίσως θα πρέπει οι τράπεζες να χαρίσουν το 50% των χρεών της Ελλάδος - πρόσφατα ακούστηκαν παρόμοιες απόψεις από τον Καρλ Ότο Πολ. Σε πρόσφατη συνέντευξη στο περιοδικό Spiegel, ο Καρλ Ότο Πολ (πρώην κεντρικός τραπεζίτης της Γερμανίας) είπε ξεκάθαρα ότι η λύση για την Ελλάδα είναι μία μερική διαγραφή των χρεών διότι το σχέδιο σταθερότητας δεν θα πετύχει. Επίσης ανέφερε πως το σχέδιο αυτό στοχεύει στο να σωθούν οι Γαλλικές παρά οι Γερμανικές τράπεζες (οι Γαλλικές τράπεζες έχουν σχεδόν τα διπλάσια Ελληνικά ομόλογα στο ενεργητικό τους από τις αντίστοιχες Γερμανικές) καθώς και οι πλούσιοι Έλληνες. Επίσης δεν πιστεύει (όπως δεν πιστεύω και εγώ) πως μια στάση πληρωμών της Ελλάδος θα έχει καταστροφικές συνέπειες στο Ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Δεν ήταν όμως μόνον αυτός. Πριν μερικές μέρες άλλο ένα στέλεχος της Deutsche Bank έκανε παρεμφερείς δηλώσεις . Ο Henry Azzam, επικεφαλής της Deutsche Bank για την μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική είπε ότι το Dubai World δείχνει τον δρόμο για την Ελλάδα. Είπε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να ακολουθήσει το παράδειγμα του Dubai World, επιμηκύνοντας τον χρόνο αποπληρωμής του χρέους της και ζητώντας ένα χαμηλότερο επιτόκιο από τους πιστωτές της. Άρα έχουμε μια σειρά από δηλώσεις από Γερμανούς τραπεζίτες που υποστηρίζουν ότι, το σχέδιο σταθερότητας δεν θα δουλέψει και η Ελλάδα χρειάζεται να της δοθεί μια "έκπτωση" επί των οφειλών της και ίσως και αλλαγή στον χρόνο αποπληρωμής, καθώς και μία μείωση του τόκου.

Θα πρέπει να θεωρήσουμε δεδομένο ότι η Γερμανίδα καγκελάριος έχει γνώση των απόψεων αυτών και ότι έχουν συζητηθεί διεξοδικά τα σενάρια αυτά πίσω από κλειστές πόρτες. Επίσης θα πρέπει να υποθέσουμε ότι οι Γερμανοί θα προτιμούσαν να "χάσουν" όσα είναι να χάσουν τώρα (διαγράφοντας ένα μέρος του χρέους μας) και να τελείωνε το πρόβλημα εδώ, παρά να προσπαθήσουμε να πετύχουμε τους στόχους του σχεδίου σταθερότητας χωρίς καμία σίγουρη έκβαση. Από τη στιγμή όμως που οι Γερμανοί είναι πρόθυμοι να μας χαρίσουν ένα μέρος του χρέους μας, για ποιο λόγο δεν έχουν αρχίσει ακόμα οι διαπραγματεύσεις για κάτι τέτοιο;

Εκτιμώ για δύο λόγους. Ο πρώτος λόγος έχει να κάνει με το ότι η Ελλάδα ακόμα δεν έχει κάνει τίποτα για να διασφαλιστεί η δημοσιονομική της σταθερότητα. Ακόμα δηλαδή είμαστε στην αρχή των διαρθρωτικών αλλαγών. Ο δεύτερος λόγος μάλλον έχει να κάνει με τους Γάλλους. Πολύ απλά, Γάλλοι έχουν στην κατοχή τους σχεδόν τα διπλάσια ελληνικά ομόλογα από ότι έχουν οι Γερμανοί.

Άρα η γροθιά που βάρεσε στο τραπέζι ο Σαρκοζί μάλλον έχει να κάνει με το σχέδιο της Μέρκελ περί στάσης πληρωμών της Ελλάδος, το οποίο, όταν το ανακοίνωσε στον Σαρκοζί, εκείνος χτύπησε τη γροθιά του στο τραπέζι λέγοντας στη Μέρκελ ότι κάτι τέτοιο δεν πρέπει να γίνει διότι οι Γαλλικές τράπεζες θα είχαν πολύ μεγάλο πρόβλημα.

Όλα αυτά βέβαια είναι εικασίες και κανείς δεν ξέρει στα σίγουρα. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές μιας Ελληνικής στάσης πληρωμών είναι οι ίδιοι οι Γερμανοί, θα πρέπει να υποθέσουμε ότι οι Γερμανοί δεν είναι το εμπόδιο. Το εμπόδιο σε αυτό το σχέδιο (αν υποθέσουμε ότι υπάρχει) μάλλον πρέπει είναι οι Γάλλοι, που έχουν πολύ περισσότερα από τους Γερμανούς να χάσουν.

Οι Ελληνοτουρκικές διαφορές στο Αιγαίο: Μύθοι και Πραγματικότητα

Γιατί υπάρχουν τόσες υπερπτήσεις από πλευράς Τουρκίας; Μπορεί να αναζητηθεί στην κόντρα Ερντογάν - Στρατιωτικών και στο γεγονός ότι οι δεύτεροι είναι οι απόλυτοι κυρίαρχοι στα δύο αυτά θέματα του Αιγαίου, από τα επτά που υπάρχουν. Σημειωτέον ότι στα τουρκικά ΜΜΕ υπάρχει γενικά σιγή για το θέμα αυτό και τις λίγες φορές που γίνεται μνεία, μιλούν για προκλητικές ελληνικές παραβιάσεις της τουρκικής κυριαρχίας, εναέριας και χερσαίας.  

Ο βαθύτερος, όμως, λόγος για τις υπερπτήσεις είναι η τουρκική πεποίθηση ότι αδικείται στο Αιγαίο και ότι η Ελλάδα κινείται στην περιοχή αυτή σαν να είναι αποκλειστικά ελληνική θάλασσα, σαν να μην υπάρχει άλλη παράκτια χώρα. Όσο η διένεξη του Αιγαίου (που αποτελείται από επτά διαφορές) δεν επιλύεται ειρηνικά μεταξύ των δύο χωρών, οι υπερπτήσεις δεν θα σταματήσουν.

Ειδικότερα, o εναέριος χώρος της Ελλάδας, είναι 10 μίλια αντί 6 μίλια που θα έπρεπε να είναι. Είναι 4 μίλια περισσότερα από τα χωρικά ύδατα, κάτι το μοναδικό στον κόσμο, που αντιβαίνει προς το διεθνές δίκαιο, εξ’ ου και οι τουρκικές υπερπτήσεις για να αμφισβητηθεί έμπρακτα το παράνομο αυτό καθεστώς. Αργά ή γρήγορα θα πρέπει να υπάρξει εναρμονισμός με τα χωρικά ύδατα και όχι το ανάποδο.

Για να μπουν, επιτέλους, σε τροχιά οριστικής επίλυσης όλες οι διαφορές στο Αιγαίο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, απαραίτητο είναι να γίνουν κατανοητά τρία ακόμη σημεία. 

Πρώτον, οι διαφορές στο Αιγαίο δεν είναι μία, η υφαλοκρηπίδα (όπως επίσημα δηλώνει η Ελλάδα, βλ.www.mfa.gr). Με το να επιμένει η Αθήνα ότι η διαφορά είναι μόνο μία, επιδεικνύει αδιάλλακτη στάση και εμφανίζεται ως εκτός πραγματικότητας (στρουθοκαμηλισμός). Όπως είχε επισημάνει ο Κωστής Στεφανόπουλος (Η Καθημερινή, 28-5-2006), η άποψη αυτή «δεν φαίνεται σοβαρή», κάτι με το οποίο συμφωνούν, σημειωτέον, όλοι οι έγκριτοι Έλληνες νομικοί διεθνολόγοι (αν και σπάνια δημοσίως), ακόμη και ορισμένοι ιέρακες επί δεκαετίες.

Δεύτερον, σε σχέση με την υφαλοκρηπίδα, όταν υπάρχουν δύο παράκτιες χώρες αντικριστές (όπως η Ελλάδα και η Τουρκία) δεν νοείται μονομερής οριοθέτηση εκ μέρους της μίας χώρας (όπως εσφαλμένα πίστευε η Ελλάδα ως το 1974 και πίστευε ο Ανδρέας Παπανδρέου στα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησής του). Η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδων μεταξύ χωρών λαμβάνει χώρα (α) με διαπραγματεύσεις που οδηγούν σε συμφωνία (π.χ. Ελλάδα-Ιταλία, Ελλάδα-Αλβανία), (β) με συνδιαλλαγή που οδηγεί σε συμφωνία (Ισλανδία-Νορβηγία) ή (γ) με διεθνή δικαστική οδό, δηλαδή με προσφυγή των δύο πλευρών στο Διεθνές Δικαστήριο (π.χ. Βόρεια Θάλασσα,  ΗΠΑ - Καναδάς, Μάλτα - Λιβύη), σε διαιτητικό δικαστήριο (π.χ. Βρετανία - Γαλλία) ή στο Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας στο Αμβούργο. Διευκρινίζω, επίσης, ότι η προς οριοθέτηση υφαλοκρηπίδα αφορά όλο το Αιγαίο Πέλαγος (εκτός εννοείται των 6 μιλίων των χωρικών υδάτων) και όχι μόνο την περιοχή μεταξύ των νησιών του ανατολικού Αιγαίου και των τουρκικών παραλίων (που είναι το ατυχές μαξιμαλιστικό ελληνικό επιχείρημα, βλ.www.mfa.gr).

Τέλος , σε ότι αφορά τα χωρικά ύδατα, όταν υπάρχουν αντικριστές χώρες και, πολύ περισσότερο, όταν μεταξύ τους υπάρχουν «ειδικές περιστάσεις» δηλαδή νησιά, περίπλοκη ακτογραμμή, κλπ., όπως κατεξοχήν συμβαίνει στο Αιγαίο, τότε δεν νοείται μονομερής οριοθέτηση των χωρικών υδάτων μέχρι τα 12 μίλια από τη μία χώρα, αλλά συνιστάται συμφωνία μεταξύ των δύο παρακτίων χωρών ή, άλλως, προσφυγή σε διεθνές δικαστικό όργανο.

«Τώρα είναι η ευκαιρία η Ελλάδα να ορίσει την ΑΟΖ στο Αιγαίο»- H εισήγηση στο Μαξίμου

Η Τουρκία εν μέσω των ραγδαίων εξελίξεων, οι οποίες συντελούνται στη Μεσόγειο θάλασσα, προσπαθεί να καταστήσει ακόμη πιο δηλωτικές τις παράλογες απαιτήσεις της, εντείνοντας τις προκλήσεις της με επίκεντρο τη θαλάσσια περιοχή του Καστελόριζου. Όπως αναφέρει καλά πληροφορημένη διπλωματική πηγή στο newscode.gr
«Η Ελλάδα θα μπορούσε να κινηθεί αντιστοίχως και ενώ συνεχίζονται οι προκλήσεις της Τουρκίας να ορίσει, σχεδόν αιφνιδιαστικά, την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της στο Αιγαίο, συμπεριλαμβάνοντας το Καστελόριζο, το οποίο η Τουρκία θέλει να εξαιρέσει, ώστε να μην εφάπτονται η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Ελλάδας με εκείνη της Κύπρου και κατ’ επέκταση με του Ισραήλ.
Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να αξιολογηθεί διεθνώς ως τμήμα των ανακατατάξεων στη Μεσόγειο, αν και αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση της Ελλάδας».
Όπως τονίζει, «η ελληνική διπλωματία, η Ελλάδα, πρέπει να δώσει μία δυναμική απάντηση», δεδομένου ότι η Άγκυρα είναι αποφασισμένη να συνεχίσει τις προκλήσεις, όσο δεν διευθετείται το θέμα της υφαλοκρηπίδας.
Σύμφωνα με τη ίδια πηγή «Το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό έχει έτοιμους χάρτες οι οποίοι περιέχουν ξεκάθαρα τα όρια της ελληνικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Εκείνο το οποίο πρέπει να πράξει η Ελλάδα είναι να υποβάλλει, σαν πρώτο βήμα, άμεσα αυτούς τους χάρτες στον ΟΗΕ».

Κλιμάκωση
Μέσα σε λίγες ημέρες, η Τουρκία κλιμάκωσε τις προκλήσεις της με επίκεντρο το Καστελόριζο, το σημείο «κλειδί», δηλαδή για την χάραξη από την πλευρά της Ελλάδας της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και προχώρησε στην κορύφωση της αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας. Η αρχή έγινε με τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου στη συνέντευξη, την οποία παραχώρησε στην εφημερίδα «η Καθημερινή της Κυριακής», ότι «Το Καστελόριζο δεν ανήκει στο Αιγαίο, αλλά στη Μεσόγειο», επιχειρώντας εμφανώς να αποδεσμεύσει το Καστελόριζο από τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα.
Η συνέχεια δόθηκε μετά την προκλητική ενέργεια της κορβέτας του τουρκικού πολεμικού ναυτικού, η οποία παρενόχλησε το ιταλικό ερευνητικό σκάφος το οποίο πραγματοποιούσε έρευνες για λογαριασμό του Ισραήλ, το βράδυ της 12ης Μαρτίου 2011, ενημερώνοντας το πλήρωμά του ότι πρέπει να απομακρυνθεί άμεσα «από την τουρκική ΑΟΖ(!!!)», ενημερώνοντας ότι δήθεν έπλεε επάνω από «τουρκική υφαλοκρηπίδα».
Μάλιστα επέδωσε συντεταγμένες για την πορεία του ιταλικού ερευνητικού σκάφους . Η Τουρκία, όμως, δεν σταμάτησε εκεί, αφού όπως έγινε γνωστό η Άγκυρα προχώρησε σε μια ακόμη πρωτοφανή κίνηση εκδίδοντας NAVTEX, ώστε να πραγματοποιήσει έρευνες το ιταλικό ερευνητικό σκάφος «Ogs Explora”, η δραστηριότητα του οποίου βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τις προηγούμενες ημέρες. Μάλιστα, η Τουρκία προχώρησε σε αυτή την κίνηση αγνοώντας το διάβημα της Αθήνας προς την Άγκυρα.
Συγκεκριμένα η τουρκική NAVTEX 206/11, ανακοίνωσε ότι ιταλικό ερευνητικό σκάφος θα προχωρήσει σε ωκεανογραφικές έρευνες από τις 22 έως τις 24 Μαρτίου. Την θέση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών μετέφερε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών κ. Γρηγόρης Δελαβέκουρας, ο οποίος αφού χαρακτήρισε «παράτυπη» τη διαδικασία έκδοσης NAVTEX στη συνέχεια δήλωσε ότι «η Τουρκία δεν έχει δικαιοδοσία στην περιοχή. Τέτοιες πράξεις, που δεν εδράζονται στους κανόνες του διεθνούς δικαίου δεν μπορούν να επιφέρουν έννομες συνέπειες.
Δεν επηρεάζουν τα ελληνικά δικαιώματα, που βασίζονται στο διεθνές δίκαιο. Η χώρα μας ενεργεί με αποκλειστικό γνώμονα τις προβλέψεις του Δικαίου της Θάλασσας και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και προβαίνει σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την προάσπιση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων».
Η αποκάλυψη του Παπανδρέου
Την ίδια ώρα, όπως αποκάλυψε το newscode.gr στην νότια και νοτιοανατολική θαλάσσια περιοχή της Ρόδου, πραγματοποιείται εξαιρετικά μεγάλη κινητικότητα τουρκικών στρατιωτικών ναυτικών δυνάμεων, σε μία περίοδο, μάλιστα που η Μεσόγειος αποτελεί ένα χώρο πραγματοποίησης στρατιωτικών επιχειρήσεων, δεδομένου ότι συνεχίζεται το από αέρος σφυροκόπημα της Λιβύης.
Ταυτόχρονα, οι πληθαίνουν οι πληροφορίες και οι εκτιμήσεις, οι οποίες αναφέρουν ότι σύντομα θα έχουμε ένταση στο Αιγαίο. Χαρακτηριστικό είναι δε το γεγονός ότι, ο ίδιος ο Έλληνας πρωθυπουργός αποκάλυψε στη βουλή, κατά τη διάρκεια της ενημέρωσης των κομμάτων για τις εξελίξεις στη Λιβύη, ότι η Τουρκία για να συμμετάσχει στις πολεμικές επιχειρήσεις κατά της Λιβύης, ζήτησε τον έλεγχο της θαλάσσιας περιοχής, η οποία βρίσκεται νότια της Καρπάθου και της Κρήτης.
Συγκεκριμένα στο ελληνικό κοινοβούλιο ο Έλληνας πρωθυπουργός είπε μεταξύ άλλων ότι «Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας μιλώντας σε στελέχη του κόμματός του πρόσθεσε ότι η Τουρκία είναι πρόθυμη να αναλάβει την διανομή της ανθρωπιστικής βοήθειας στην Λιβύη, να διαχειριστεί το αεροδρόμιο της Βεγγάζης και να αναπτύξει ναυτικές δυνάμεις, ακούστε, για τον έλεγχο της θαλάσσιας περιοχής μεταξύ Βεγγάζης και Κρήτης».